Miras denince akla genellikle ev, arsa veya banka hesabı gelir. Oysa mirasla birlikte mirasbırakanın borçları da mirasçılara geçer. Kredi borçları, kredi kartı borçları, kefaletler veya vergi borçları terekenin değerini aşıyorsa, mirası kabul etmek mirasçıların kendi malvarlığını tehlikeye atabilir.

Kanun bu riske karşı mirasçılara mirası reddetme imkânı tanır. Ancak bu hak sınırlı bir süre içinde ve belirli bir şekilde kullanılmalıdır; ayrıca bazı davranışlar ret hakkını tamamen ortadan kaldırabilir. Bu yazıda mirasçıların borçlardan sorumluluğunu, mirasın reddini, hükmen reddi ve resmî defter yolunu Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatıyoruz. Kimlerin mirasçı olduğu ve payların nasıl hesaplandığı için "Kimler Mirasçı Olur?" başlıklı yazımıza da bakabilirsiniz.

Borçlar mirasçıya geçer mi?

Evet. Mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazanır: alacakları, malları ve haklarıyla birlikte borçlarından da kişisel olarak sorumlu olurlar (TMK m.599). Bu sorumluluk yalnızca miras kalan mallarla sınırlı değildir; mirasçı, mirası kabul etmişse kendi malvarlığıyla da sorumludur.

Birden fazla mirasçı varsa alacaklılara karşı müteselsil sorumluluk söz konusudur. Yani alacaklı borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilir. Bu sorumluluk paylaşmadan sonra da devam eder ve paylaşma tarihinden veya borcun muaccel olduğu tarihten itibaren beş yıl geçince sona erer (TMK m.681). Borcun tamamını ödeyen mirasçı, diğerlerine payları oranında rücu edebilir (TMK m.682).

Kefalet borçları için kanun özel bir koruma getirir. Mirasbırakanın kefalet borçlarından mirasçılar, mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş olsalar bile, tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilseydi kefalet alacaklısına ne düşecek idiyse yalnızca o miktarla sorumludur (TMK m.630).

Miras nasıl reddedilir?

Yasal ve vasiyetnameyle atanmış mirasçılar mirası reddedebilir (TMK m.605/1).

Süre: üç ay. Miras üç ay içinde reddedilmelidir. Bu süre (TMK m.606):

  • Yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar. Mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat eden mirasçı için süre, bunu öğrendiği tarihten işler.
  • Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar.

Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre verebilir (TMK m.615). Örneğin terekenin borç durumunun anlaşılması zaman alıyorsa bu yola başvurulabilir. Yine de ret hakkını riske atmamak için talebin süre dolmadan yapılması tavsiye edilir.

Şekil: sulh hukuk mahkemesine beyan. Ret, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır; "borçlar şu kadarsa reddediyorum" gibi şarta bağlı bir beyan geçerli değildir. Hâkim beyanı tutanağa geçirir ve süresinde yapılan ret özel bir kütüğe yazılır. Reddeden mirasçı isterse kendisine reddi gösteren bir belge verilir (TMK m.609).

Süreyi kaçırmanın sonucu. Süresi içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610/1). Bu durumda borçlardan kendi malvarlığıyla da sorumludur.

Tereke işlerine karışmak ret hakkını kaybettirir. Ret süresi dolmadan şu davranışlarda bulunan mirasçı artık mirası reddedemez (TMK m.610/2):

  • Mirasçı olarak tereke işlemlerine karışmak,
  • Terekenin olağan yönetimini veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekenleri aşan işler yapmak,
  • Tereke mallarını gizlemek veya kendine mal etmek.

Uygulamada mirasbırakanın banka hesabından para çekip harcamak, aracını satmak veya miras kalan eşyaları elden çıkarmak bu kapsamda değerlendirilebilir. Buna karşılık zamanaşımını kesmek için dava açmak veya icra takibi yapmak ret hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m.610/3).

Hükmen ret: Süre kaçırıldıysa ne olur?

Mirasbırakanın ölüm tarihinde borç ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Buna mirasın hükmen reddi denir. Örneğin mirasbırakan hakkında çok sayıda icra takibi varsa, takipler sonuçsuz kalmışsa veya hiçbir malvarlığı bulunmuyorsa terekenin borca batık olduğu ileri sürülebilir.

Hükmen reddin üç önemli farkı vardır:

  • Süreye tabi değildir. Üç aylık ret süresi bu durumda uygulanmaz. Mirasçılar, terekenin borca batık olduğunun tespitini her zaman isteyebilir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/4412, K. 2024/3725, T. 11.09.2024).
  • Dava alacaklılara karşı açılır. Tespit davasında hasım, mirasbırakanın alacaklılarıdır. Yargıtay, bu davada yetkili mahkemenin alacaklıların dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi olduğunu belirtmiştir (aynı karar).
  • Def'i olarak da ileri sürülebilir. Alacaklı mirasçılara karşı dava açar veya takip başlatırsa, mirasçılar terekenin borca batık olduğunu savunma olarak da her zaman ileri sürebilir (Yargıtay 3. HD, E. 2024/2242, K. 2025/1928, T. 07.04.2025).

Ancak mirasçı, terekeye karışarak mirası örtülü olarak kabul etmiş duruma düşmüşse (TMK m.610/2) hükmen redde de dayanamaz (Yargıtay 7. HD, E. 2023/3858, K. 2023/4743, T. 16.10.2023).

Miras reddedildikten sonra ne olur?

Reddedenin payı kime geçer? Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse, onun payı, kendisi mirasbırakanın ölümünde hiç sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611). Kural olarak bu, reddedenin kendi çocuklarıdır. Bu nedenle borca batık bir mirası reddeden kişinin çocuklarının da ayrıca reddetmesi gerekebilir. Altsoyun tamamı mirası reddederse payları sağ kalan eşe geçer (TMK m.613).

En yakın mirasçıların tamamı reddederse: Miras sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda bir şey artarsa, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (TMK m.612). Mirasçılar, reddederken kendilerinden sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını da isteyebilir; bunlar bir ay içinde kabul etmezse reddetmiş sayılır (TMK m.614).

Mirasçının kendi alacaklıları korunur. Malvarlığı borçlarına yetmeyen bir mirasçı, kendi alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları veya iflas idaresi ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptali davası açabilir (TMK m.617).

Retten önce alınan bağışlar. Borç ödemeden aciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan aldıkları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değerler ölçüsünde alacaklılara karşı sorumludur. Olağan eğitim giderleri ve âdet üzere verilen çeyiz bunun dışındadır (TMK m.618).

Borç durumu belirsizse: Resmî defter tutulması

Mirasçı, terekenin borca batık olup olmadığını bilmiyorsa, mirası hemen reddetmek veya kabul etmek yerine resmî defter tutulmasını isteyebilir. Ret hakkı olan her mirasçı bu talebi bir ay içinde, ret usulüne uygun olarak sulh hâkiminden ister. Mirasçılardan birinin talebi diğerleri için de geçerlidir (TMK m.619).

Resmî defteri sulh mahkemesi düzenler ve terekenin bütün aktif ve pasiflerini değerleriyle deftere yazar. Mirasbırakanın mali durumunu bilen herkes mahkemenin istediği bilgiyi vermekle yükümlüdür; mirasçılar da bildikleri borçları mahkemeye bildirmek zorundadır (TMK m.620).

Defter tamamlandıktan sonra mirasçı, kendisine tanınan süre içinde şu seçeneklerden birini bildirir (TMK m.627):

  • Mirası reddetmek,
  • Resmî tasfiye istemek,
  • Mirası deftere göre kabul etmek,
  • Mirası kayıtsız şartsız kabul etmek.

Süresi içinde hiçbir beyanda bulunmayan mirasçı, mirası deftere göre kabul etmiş sayılır. Deftere göre kabulde miras mirasçıya yalnızca deftere yazılmış borçlarla geçer (TMK m.628). Bu yol, terekede hem değerli mallar hem de belirsiz borçlar bulunan durumlarda mirasçıya önemli bir güvence sağlar.

Yargıtay kararlarından örnekler

Hükmen ret davası süreye tabi değildir. Yargıtay, ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belliyse mirasın reddedilmiş sayıldığını; mirasçıların, mirası örtülü olarak kabul etmiş duruma düşmedikçe bunun tespitini her zaman isteyebileceğini belirtmiştir. Kararda üç aylık sürenin bu davada uygulanmadığı, davanın alacaklılara karşı açılacağı ve yetkili mahkemenin alacaklıların dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi olduğu vurgulanmıştır (Yargıtay 7. HD, E. 2023/4412, K. 2024/3725, T. 11.09.2024).

Borca batıklık savunma olarak da ileri sürülebilir. Yargıtay'a göre mirasçılar terekenin borca batık olduğunun tespitini alacaklılara karşı açacakları davayla her zaman isteyebileceği gibi, kendilerine karşı açılan davada da bunu def'i olarak her zaman ileri sürebilir (Yargıtay 3. HD, E. 2024/2242, K. 2025/1928, T. 07.04.2025; aynı yönde Yargıtay 4. HD, E. 2023/7865, K. 2023/12129, T. 09.11.2023).

Terekeye karışan mirasçı hükmen redde de dayanamaz. Yargıtay, TMK m.610/2'deki davranışlarla mirası örtülü olarak kabul etmiş mirasçının ödemeden acizlik tespiti isteyemeyeceğini kabul etmektedir (Yargıtay 7. HD, E. 2023/3858, K. 2023/4743, T. 16.10.2023).

Sık sorulan sorular

Babamın kredi kartı ve banka borçlarını ödemek zorunda mıyım?
Mirası kabul ettiyseniz, mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlusunuz (TMK m.599). Bu sorumluluktan kurtulmak için mirası üç ay içinde reddetmeniz veya terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğunu hükmen ret davasıyla tespit ettirmeniz gerekir.

Mirası reddedersem miras kalan evden de pay alamaz mıyım?
Alamazsınız. Ret, mirasın bütününü kapsar; yalnızca borçları reddedip malları kabul etmek mümkün değildir. Ret kayıtsız şartsız yapılmalıdır (TMK m.609).

Ben mirası reddettim, borçlar çocuklarıma mı geçer?
Reddedenin payı, kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine, kural olarak kendi altsoyuna geçer (TMK m.611). Bu nedenle borca batık bir mirasta çocukların da ayrıca ret yoluna gitmesi gerekebilir. Bu konuda dosyanın durumuna göre değerlendirme yapılmalıdır.

Üç aylık süreyi kaçırdım, artık hiçbir şey yapamaz mıyım?
Terekeye karışmamışsanız ve mirasbırakanın ölüm tarihinde borca batık olduğu açıksa, süreye bağlı olmayan hükmen ret davası açabilirsiniz (TMK m.605/2; Yargıtay 7. HD, E. 2023/4412, K. 2024/3725). Önemli sebepler varsa sulh hâkiminden yeni bir ret süresi de istenebilir (TMK m.615).

Mirası reddetmek için avukat gerekir mi?
Zorunlu değildir; ret sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılabilir (TMK m.609). Ancak hükmen ret davası alacaklılara karşı açılan bir dava olduğundan, delillerin toplanması ve doğru hasım gösterilmesi açısından hukuki destek almak faydalı olur.