Boşanma davasında en sık tartışılan konulardan biri nafakadır. Ancak günlük dilde "nafaka" tek bir kavram gibi kullanılsa da kanun üç ayrı nafaka türü öngörür. Her birinin şartları, süresi ve değiştirilme imkânı farklıdır.

Bu yazıda tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakasının ne olduğunu, kimlerin isteyebileceğini, nafakanın nasıl artırılıp azaltılacağını, ödenmediğinde neler olabileceğini ve süre nedeniyle kaybedilmemesi gereken hakları güncel Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Boşanmada üç tür nafaka

  • Tedbir nafakası: Boşanma davası sürerken, eşin ve çocuğun geçimi için hâkimin aldığı geçici önlem.
  • İştirak nafakası: Boşanma kesinleştiğinde çocuğun bakım ve eğitim giderlerine, velayeti almayan eşin gücü oranında katılması.
  • Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin, diğer eşten isteyebildiği nafaka.

Tedbir nafakası (TMK m.169, 197)

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri re'sen alır. Bunlar özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakımına ilişkindir (TMK m.169). Tedbir nafakası da bu önlemlerden biridir.

Tedbir nafakasının geçici niteliği şu şekilde açıklanır: Boşanmanın kesinleşmesine kadar çocuk yararına ödenen nafakaya tedbir, boşanma kesinleştiğinde ise iştirak nafakası denir. Boşanma davası içinde iştirak nafakası istendiğinde, yargılama süresince tedbir, kararın kesinleşmesinden itibaren iştirak nafakası adı altında ödenmesine karar verilir (Yargıtay HGK, E. 2022/657, K. 2023/672, T. 21.06.2023).

Dava açılmadan önce. Eşlerden biri, ortak hayat nedeniyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya ve konut ile ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri de alabilir (TMK m.197).

İştirak nafakası (TMK m.182, 327–331)

Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderleri ana ve baba birlikte karşılar (TMK m.327). Boşanmada velayet bir eşe verildiğinde, velayet kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3). Bu katılımın adı iştirak nafakasıdır.

  • Süre: Bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m.328).
  • Miktar: Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m.330/1).
  • Ödeme: Nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK m.330/2).
  • Dava: Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329/1).

Yoksulluk nafakası (TMK m.175, 176)

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175). Kanun "taraf" ifadesini kullandığından nafakayı kadın da erkek de isteyebilir.

Yoksulluk nafakası için üç şart birlikte aranır:

  • Talep eden eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması,
  • Talep eden eşin boşanmaya yol açan olaylarda kusurunun diğerinden daha ağır olmaması,
  • Nafaka yükümlüsünün malî gücünün bulunması.

Ödeme biçimi. Yoksulluk nafakası toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde (aylık) ödenebilir (TMK m.176/1).

Nafaka ne zaman kalkar?

İrat biçiminde ödenen nafaka şu hâllerde sona erer (TMK m.176/3):

  • Kendiliğinden kalkar: Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölmesi hâlinde.
  • Mahkeme kararıyla kaldırılır: Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde.

Nafakanın artırılması ve azaltılması

Yoksulluk nafakası ve irat biçimindeki tazminat. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir (TMK m.176/4). Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (TMK m.176/5). Bu nedenle yıllık artış talebinin boşanma davasında baştan ileri sürülmesi önemlidir.

İştirak nafakası. Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Yargıtay da tarafların ekonomik durumunda, çocuğun ihtiyaçlarında veya eğitim giderlerinde değişiklik olması hâlinde iştirak nafakasının artırılması, azaltılması veya kaldırılmasının her zaman mümkün olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/10739, K. 2026/2494, T. 04.03.2026).

Nafaka ödenmezse ne olur?

Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Hapsin uygulanmasına başladıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344).

Yetki ve süre

  • Yetkili mahkeme: Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.177).
  • Zamanaşımı: Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Yargıtay HGK, boşanma nedeniyle yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat davalarında bu bir yıllık sürenin uygulandığını kabul etmektedir (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188, T. 29.11.2023).

Yargıtay kararlarından örnekler

Düzenli geliri olan eşe yoksulluk nafakası verilmez. Yargıtay, konuya ilişkin bir kararında, kadının düzenli ve sürekli geliri yanında gelir getiren taşınmazlarının bulunduğunun belirlendiği uyuşmazlıkta, kadının boşanmakla yoksulluğa düşmeyeceğini, bu nedenle yoksulluk nafakası talebinin reddi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, E. 2024/6120, K. 2025/3110, T. 26.03.2025). Aynı yönde başka bir kararda, memur olarak düzenli ve sürekli gelir getiren işte çalışan kadın yararına nafaka verilmesi bozulmuştur (Yargıtay 2. HD, E. 2024/8524, K. 2024/10112, T. 17.12.2024).

Geliri ve mal varlığı olmayan, daha ağır kusurlu olmayan eşe nafaka verilir. Yargıtay, boşanmaya sebep olan olaylarda daha ağır kusurlu olmayan, geliri ve mal varlığı bulunmayan ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek kadın yararına uygun miktarda yoksulluk nafakası takdir edilmesi gerekirken talebin reddedilmesini doğru bulmamıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2025/377, K. 2025/7466, T. 17.09.2025).

Eğitim giderleri iştirak nafakasının içinde değerlendirilir. Yargıtay, velayet kendisine verilmeyen ebeveyn bakımından "okul ücreti" veya "eğitim gideri" adı altında sınırları belirsiz, infazda tereddüt yaratabilecek ayrıca bir ödeme yükümlülüğü kurulmasını isabetli görmemiştir. Bunun yerine çocuğun eğitim giderleri dahil tüm ihtiyaçları; tarafların ekonomik ve sosyal durumu, çocuğun yaşı ve devam ettiği okul göz önünde tutularak tek bir iştirak nafakası belirlenmelidir (Yargıtay 2. HD, E. 2025/8708, K. 2026/6569, T. 15.06.2026).

Sık sorulan sorular

Erkek de yoksulluk nafakası alabilir mi?
Evet. Kanun "taraf" ifadesini kullanır; şartları taşıyan eş, cinsiyetine bakılmaksızın yoksulluk nafakası isteyebilir (TMK m.175).

Nafaka alan eş yeniden evlenirse ne olur?
İrat biçiminde ödenen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden kalkar (TMK m.176/3).

Nafaka alan eş başka biriyle evlenmeden birlikte yaşıyorsa?
Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması hâlinde nafaka kendiliğinden kalkmaz; mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3).

Çocuk 18 yaşına gelince iştirak nafakası biter mi?
Bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, durum ve koşullara göre ana ve babadan beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakım devam edebilir (TMK m.328).

Nafaka her yıl kendiliğinden artar mı?
Hayır. Yıllık artış, hâkimin istem hâlinde gelecek yıllar için nafaka miktarını karara bağlamasıyla mümkün olur (TMK m.176/5, 330/3). Bu nedenle artış talebinin dava sırasında ileri sürülmesi gerekir.

Tedbir nafakası boşanma kesinleşince ne olur?
Tedbir nafakası, boşanma kesinleşene kadar süren geçici bir önlemdir. Çocuk için ödenen tutar, kesinleşmeden itibaren iştirak nafakası adıyla devam eder (Yargıtay HGK, E. 2022/657, K. 2023/672). Eş için ise yoksulluk nafakası, TMK m.175'teki şartlar varsa ve boşanma kararında bu yönde hüküm kurulursa ödenir.