Boşanma kararıyla evlilik sona erer; ancak eşlerin evlilik süresince edindikleri mallar kendiliğinden yarı yarıya bölünmez. Eşler arasındaki malvarlığı ilişkisi, bağlı oldukları mal rejimine göre tasfiye edilir. Eşler başka bir rejim seçmemişse uygulanan yasal rejim, edinilmiş mallara katılma rejimidir.
Bu yazıda yasal rejimin nasıl işlediğini, hangi malların paylaşıma girdiğini, katılma alacağı ile değer artış payı arasındaki farkı, hesabın hangi tarihe göre yapıldığını ve hak kaybı yaşamamak için bilinmesi gereken süreleri Yargıtay kararlarıyla birlikte anlatıyoruz.
Hangi mal rejimi uygulanır?
Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir (TMK m.202). Evlilik 1 Ocak 2002'den önce başlamış ve eşler başka bir rejim seçmemişse, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre bu tarihe kadar mal ayrılığı, bu tarihten mal rejiminin sona erdiği boşanma davasının açıldığı tarihe kadar ise edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (Yargıtay HGK, E. 2024/7, K. 2025/498, T. 10.09.2025).
Edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımı
Edinilmiş mallara katılma rejimi, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar (TMK m.218). Paylaşıma giren mallar yalnızca edinilmiş mallardır.
Edinilmiş mal, her eşin rejimin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Özellikle şunlar edinilmiş maldır (TMK m.219):
- Çalışmanın karşılığı olan edinimler,
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler,
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
- Kişisel malların gelirleri,
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler.
Kişisel mallar ise paylaşıma girmez. Kanuna göre kişisel mallar şunlardır (TMK m.220):
- Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşya,
- Mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan malvarlığı değerleri veya sonradan miras ya da herhangi bir karşılıksız kazanma yoluyla elde edilenler,
- Manevi tazminat alacakları,
- Kişisel mallar yerine geçen değerler.
İspat. Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222).
Örnek: Evlenmeden önce satın alınan daire, miras yoluyla gelen arsa ve manevi tazminat alacağı kişisel maldır. Evlilik içinde maaşla alınan araç ve biriken banka hesabı ise edinilmiş maldır. Miras kalan arsa kiraya verilirse, kira geliri edinilmiş mal sayılır.
Mal rejimi ne zaman sona erer? Hangi tarihteki değer esas alınır?
Mahkemece evliliğin boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi hâlinde mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2). Yani eşlerin dava açıldıktan sonra edindikleri mallar paylaşıma girmez.
Hesap şu şekilde yapılır:
- Rejimin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235/1). Tasfiyede malların sürüm değerleri esas alınır (TMK m.232).
- Yargıtay'a göre tasfiye tarihi, karar tarihidir. Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut malların o tarihteki durumları esas alınır, ancak değerleri tasfiye tarihindeki sürüm değerine göre hesaplanır (Yargıtay 2. HD, E. 2024/4565, K. 2025/2810, T. 18.03.2025).
- Bazı devirler hesaba eklenir: Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ile rejim süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m.229).
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Artık değer. Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktara artık değer denir. Eklenen değerler ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahildir; değer eksilmesi göz önüne alınmaz (TMK m.231).
Pay. Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur. Karşılıklı alacaklar takas edilir (TMK m.236/1).
Örnek: Borçlar düşüldükten sonra A'nın edinilmiş mallarının değeri 1.200.000 TL, B'ninki 400.000 TL olsun. B, A'nın artık değerinin yarısı olan 600.000 TL üzerinde; A ise B'nin artık değerinin yarısı olan 200.000 TL üzerinde hak sahibidir. Alacaklar takas edilince A, B'ye 400.000 TL ödemekle yükümlü olur.
Kusurun etkisi. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236/1).
Çalışmayan eş de isteyebilir. Katılma alacağı kanundan doğan bir haktır. Bu hakkı talep eden eşin geliri olmasına veya malvarlığının edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkıda bulunmasına gerek yoktur (Yargıtay 2. HD, E. 2024/5879, K. 2025/8484, T. 09.10.2025).
Değer artış payı (TMK m.227)
Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında o malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur. Alacak, malın tasfiyedeki değerine göre hesaplanır. Değer kaybı varsa katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hâkim, alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler (TMK m.227/1-2). Eşler yazılı bir anlaşmayla bu paydan vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir (TMK m.227/3).
Katılma alacağından farkı. Katılma alacağı edinilmiş malların artık değerinin yarısına ilişkindir ve katkı aranmaz. Değer artış payı ise bir eşin diğerine ait bir mala yaptığı katkıya bağlıdır ve yalnızca katkı oranında doğar.
Katkı nasıl olmalı? Yargıtay, değer artış payı alacağı talep edebilmek için parasal ya da para ile ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle katkıda bulunulması gerektiğini belirtmektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/5329, K. 2025/6168, T. 19.06.2025).
Örnek: Evlenmeden önce eşlerden birinin adına alınan dairenin kredisi, evlilik süresince diğer eşin gelirinden ödenmişse ve daire değer kazanmışsa, katkıda bulunan eş katkısı oranında değer artış payı isteyebilir.
Ödeme ve faiz
Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Ayni ödemede malların sürüm değeri esas alınır. Derhal ödeme borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa, ödemelerin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir. Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden başlayarak alacağa faiz yürütülür (TMK m.239).
Paylı mülkiyete konu bir mal varsa eşlerden biri, daha üstün bir yararı olduğunu ispat edip diğerinin payını ödemek suretiyle o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m.226/2).
Yargıtay kararlarından örnekler
Ziynet katkısı değer artış payıdır. Yargıtay, konuya ilişkin bir kararında; davacının evlilik içinde edinilen taşınmazın peşinatı için dört adet bilezik verdiğini ileri sürdüğü ve yargılama sırasında bu talebini değer artış payı alacağı olarak açıkladığı, mevcut delillere göre de bileziklerin taşınmazın alınmasında kullanıldığının anlaşıldığı uyuşmazlıkta, davacının bu katkısı gözetilerek değer artış payı alacağının hesaplanması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, E. 2024/10459, K. 2025/11495, T. 18.12.2025). Yargıtay, bir başka kararında da, kadının on iki adet burma bilezikle bağımsız bölümün edinilmesine yaptığı katkı oranının bulunması ve değer artış payının buna göre hesaplanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/5603, K. 2025/5131, T. 15.05.2025).
Tasfiye boşanmanın fer'îsi değildir. Yargıtay HGK, mal rejiminin tasfiyesinin boşanmanın ferî niteliğinde olmadığını; eşlerin tasfiyeyi anlaşmalı boşanmayla birlikte yapabileceği gibi bu haklarını zamanaşımı süresi içinde sonradan da kullanabileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, E. 2024/7, K. 2025/498, T. 10.09.2025).
Süre: Hak ne zaman kaybedilir?
Boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süre (TMK m.178), boşanma nedeniyle yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat davaları için uygulanır. Kanunda mal rejiminin tasfiyesi davaları için ayrı bir zamanaşımı düzenlenmediğinden Yargıtay bu davalarda on yıllık genel zamanaşımı süresini kabul etmektedir (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188, T. 29.11.2023).
Sık sorulan sorular
Evlenmeden önce aldığım ev paylaşılır mı?
Rejimin başlangıcında eşe ait olan mal kişisel maldır ve paylaşıma girmez (TMK m.220). Ancak diğer eş bu malın kredisini ödemişse veya iyileştirilmesine katkıda bulunmuşsa değer artış payı isteyebilir (TMK m.227).
Miras kalan mal boşanmada paylaşılır mı?
Miras yoluyla elde edilen mal kişisel maldır (TMK m.220). Ancak bu malın gelirleri, örneğin kira bedeli, edinilmiş mal sayılır (TMK m.219).
Ev eşimin üzerine kayıtlı; ben bir hak isteyebilir miyim?
Mal kimin adına kayıtlı olursa olsun, evlilik süresince karşılığı verilerek elde edilmişse edinilmiş mal sayılır. Bu durumda diğer eş, malı elinde bulunduran eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m.219, 236/1). Malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş bunu ispatlamak zorundadır (TMK m.222).
Eşim boşanma öncesi mallarını devretti; ne yapılabilir?
Rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızanız olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağınızı azaltmak kastıyla yapılan devirler hesaba eklenir. Bu konudaki mahkeme kararı, davanın üçüncü kişiye ihbar edilmesi koşuluyla ondan yararlananlara karşı da ileri sürülebilir (TMK m.229).
Boşandıktan yıllar sonra mal paylaşımı davası açabilir miyim?
Evet. Mal rejiminin tasfiyesi davalarında Yargıtay on yıllık zamanaşımını kabul etmektedir (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188). Yoksulluk nafakası ve tazminat için ise boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süre vardır.
Mal rejimi hangi tarihte sona erer?
Boşanmaya karar verilmesi hâlinde, mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2). Mallar ise tasfiye tarihindeki sürüm değerlerine göre hesaplanır.