Boşanma davası açmaya karar veren eşin ilk sorularından biri, davanın nerede açılacağı ve sürecin nasıl işleyeceğidir. Yanlış mahkemede dava açmak zaman kaybettirir; tazminat ve nafaka gibi taleplerin süresinde ileri sürülmemesi ise hak kaybına yol açabilir.

Bu yazıda boşanma davasının görevli ve yetkili mahkemesini, dava süresince alınan geçici önlemleri, karar aşamasında hâkimin düzenlediği konuları, maddi ve manevi tazminatın şartlarını ve zamanaşımını güncel Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.

Görevli mahkeme: Aile mahkemesi

Boşanma davalarına aile mahkemesi bakar. Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğan dava ve işleri görür (4787 s. Kanun m.4). Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu kapsamdaki dava ve işlere, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 s. Kanun m.2).

Yetkili mahkeme: Hangi şehirde açılır?

Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Davacı bu seçeneklerden birini tercih edebilir.

Yargıtay bu kuralı uygularken, tarafların davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerin Başakşehir/İstanbul olduğunu belirlemiş ve uyuşmazlığın Küçükçekmece 6. Aile Mahkemesince sonuçlandırılması gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 5. HD, E. 2023/1507, K. 2023/4477, T. 08.05.2023).

Dava nasıl ilerler?

Kanun metinlerine göre süreç şu şekilde işler:

  • 1. Dava açılır. Boşanma davası açma hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir (TMK m.167). Dava, boşanma sebebine göre belirli süreler içinde açılmalıdır. Ayrıntılar için "Boşanma Sebepleri ve Boşanma Davası Türleri" başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
  • 2. Geçici önlemler alınır. Dava açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri re'sen alır. Bunlar özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkindir (TMK m.169).
  • 3. Uzlaştırma ve uzman desteği. Aile mahkemesi esasa girmeden önce, eşlerin ve çocukların karşı karşıya oldukları sorunları tespit ederek bunların sulh yoluyla çözümünü teşvik eder; sulh sağlanamazsa yargılamaya devam olunur (4787 s. Kanun m.7). Mahkeme ayrıca davanın esasına girilmeden önce veya davanın görülmesi sırasında, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı gibi uzmanlardan araştırma ve inceleme yapmalarını isteyebilir (m.5).
  • 4. Yargılama yapılır. Hâkim, boşanma sebebinin gerçekleşip gerçekleşmediğini ve tarafların kusur durumunu araştırır. Kanunda hüküm bulunmayan konularda Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin usul hükümleri ile genel usul hükümleri uygulanır (4787 s. Kanun m.7).
  • 5. Karar verilir. Boşanma sebebi ispatlanmışsa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir (TMK m.170/1).

Boşanma kararıyla birlikte düzenlenen konular

Hâkim boşanmaya karar verirken yalnızca evliliği sona erdirmez; aşağıdaki konularda da hüküm kurar:

  • Velayet ve kişisel ilişki. Hâkim, mümkün olduğunca ana ve babayı dinledikten sonra ananın ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Kararda, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği ihtar edilir (TMK m.182/1-2).
  • İştirak nafakası. Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3).
  • Yoksulluk nafakası. Şartları varsa boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine bağlanır (TMK m.175).
  • Maddi ve manevi tazminat. Aşağıda ayrıntılı anlatılmıştır (TMK m.174).
  • Soyadı. Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa, istemi üzerine hâkim bu soyadını taşımasına izin verebilir. Koşullar değişirse koca bu iznin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.173).

Maddi tazminat (TMK m.174/1)

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.

Yargıtay, maddi tazminata hükmedilebilmesi için temel koşulun, tazminat isteyen tarafın boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu olması ve boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatlerinin zedelenmiş bulunması olduğunu belirtmektedir (Yargıtay 2. HD, E. 2024/1000, K. 2024/8894, T. 20.11.2024). Örneğin boşanma nedeniyle eşinin maddi desteğini yitiren eş, bu zararının giderilmesini isteyebilir.

Manevi tazminat (TMK m.174/2)

Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir. Yargıtay, maddi tazminatın kusursuz veya daha az kusurlu tarafa, manevi tazminatın ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafa tanındığını vurgulamaktadır (Yargıtay 2. HD, E. 2025/2462, K. 2025/8939, T. 20.10.2025).

Tazminatın miktarı ve ödeme biçimi

Miktar. Kanun tazminat miktarı için bir tutar veya oran belirlemez. Takdir yetkisi tanınan konularda hâkim hukuka ve hakkaniyete göre karar verir (TMK m.4). Uygulamada tarafların kusur dereceleri, ekonomik ve sosyal durumları ile olayın ağırlığı birlikte değerlendirilir.

Ödeme biçimi. Maddi tazminat toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde (aylık) ödenebilir. Manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (TMK m.176/1-2).

İrat biçimindeki tazminatın sona ermesi. İrat olarak ödenen maddi tazminat, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölmesi hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3).

Süre: Tazminat hakkı ne zaman kaybedilir?

Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, boşanma nedeniyle yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat davalarında bu bir yıllık süreyi kabul etmektedir (Yargıtay HGK, E. 2022/1205, K. 2023/1188, T. 29.11.2023). Bu nedenle tazminat ve nafaka taleplerinin boşanma davası içinde ileri sürülmesi, hak kaybını önler.

Sık sorulan sorular

Boşanma davasını hangi şehirde açabilirim?
Eşlerden birinin yerleşim yerinde veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerde açabilirsiniz (TMK m.168).

Dava açıldıktan sonra ortak evde kalmak zorunda mıyım?
Dava açıldığında hâkim, eşlerin barınmasına ve geçimine ilişkin geçici önlemleri re'sen alır (TMK m.169). Dava açılmadan önce de ortak hayat nedeniyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m.197). Haklı bir sebep olmadan ortak konutu terk etmek ise terk sebebiyle dava açılmasına yol açabilir (TMK m.164).

Kusursuz eş otomatik olarak tazminat alır mı?
Hayır. Maddi tazminat için ayrıca eşin menfaatinin boşanma yüzünden zedelenmesi gerekir (TMK m.174/1). Manevi tazminat için ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkının saldırıya uğraması aranır (TMK m.174/2).

Tazminatı toptan mı yoksa aylık mı alırım?
Maddi tazminat toptan veya irat biçiminde ödenebilir; manevi tazminat ise irat biçiminde ödenemez (TMK m.176/1-2).

Boşandıktan sonra soyadımı kullanmaya devam edebilir miyim?
Kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa hâkimden izin isteyebilir (TMK m.173).

Tazminat davasını boşandıktan sonra açabilir miyim?
Boşanma hükmü kesinleştikten sonra bir yıl içinde açılabilir (TMK m.178). Bu süre geçtikten sonra dava zamanaşımına uğrar.